السيد محمد صادق الروحاني (مترجم: صادقى)

57

جبر و اختيار (فارسى)

پدر اطلاق شده است . موجب اينكه خداوند كيفر را برگزيد اين سئوال باقى مى ماند كه پس از اينكه ثابت شد تشفى خاطر درباره خداوند محال است ، چرا خداوند كيفر [ بندگان ] را برگزيد . مى توان از اين سئوال به دو وجه پاسخ داد : وجه اول : سخن گروهى از بزرگان چون شيخ الرئيس « 1 » ابو على سينا و محقق اصفهانى « 2 » كه مى گويند : عذاب دادن از باب راست بر شمردن ترساندن و وفاى به تهديدى است كه در حكمت الهى واجب است زيرا خلف وعده با حكمت منافات دارد و موجب مىشود جان ها از بيم خداوند نهراسند و بازداشته نشوند . اشكال : وظيفه ترساندن و بيم ، حفظ نظام است و حكيم ، مصلحت عمومى كلى را مراعات مىكند پس همانگونه كه اگر كسى كه از كردار ناروا بازداشته مىشود ، بوسيله منع ترسانده نمى شد ، وى دست از كردار ناپسندش بر نمى داشت و نظام كل محفوظ و در امان نمى ماند ، همچنين اگر مجرم احتمال بدهد كه كيفر نمى شود ، [ باز همچنين مى شد ] پس عمومى بودن ترساندن در حفظ نظامى كه كاملتر از

--> ( 1 ) - اشارات و تنبيهات ج 373 3 - 374 آنجا كه مى گويد : پيامبر مى بايست به تصديق و پذيرش وجود آفريننده توانا و آگاه و ايمان به شارع راستگويى كه از سوى خداوند برانگيخته شده و اعتراف به وعده و وعيد آخرت فرا بخواند . ( 2 ) - بحوث فى الاصول ، ج 2 ص 58 ( تتمه ) و در نهايه الدرايه ج 1 ص 209 - 210 ( كيفيت پاداش و كيفر )